Đánh giá lequocthai.com:
Các phần chính
- Ngày ma: Lời nói dối về năm nhuận của Excel
- Sự trớ trêu lớn: Excel từng là độc quyền của Apple
- Thế giới bí mật: Những trò chơi ẩn giấu trong các ô của bạn
- Chiếc lồng kỹ thuật số: Logic nhị phân đằng sau giới hạn hàng
- Từ cấm kỵ: Cái tên bạn không bao giờ được dùng
- Thể thao bàn phím: Sự trỗi dậy của Excel chuyên nghiệp
- Cỗ máy tối thượng: Excel có tính “Turing hoàn chỉnh”
Bạn có thể dùng nó mỗi ngày cho những công việc văn phòng thông thường, nhưng Excel lại ẩn chứa một lịch sử đầy thú vị. Từ những trò chơi điện tử bí mật cho đến lỗi năm nhuận mà Microsoft từ chối sửa, đây là bảy sự thật kỳ lạ chứng minh phần mềm bảng tính phổ biến này còn nhiều điều bất ngờ hơn bạn tưởng.
Ngày ma: Lời nói dối về năm nhuận của Excel
Excel tin rằng ngày 29 tháng 2 năm 1900 tồn tại, nhưng thực tế thì không. Theo lịch Gregory, những năm tròn thế kỷ chỉ là năm nhuận nếu chia hết cho 400. Lotus 1-2-3, một tiền bối trong làng bảng tính, đã mắc lỗi bỏ qua quy tắc này. Và để đảm bảo khả năng tương thích file tuyệt đối, Excel đã sao chép nguyên lỗi đó. Theo Microsoft, việc sửa lỗi này sẽ gây ra thảm họa: hầu hết các ngày trong mọi bảng tính hiện có sẽ bị lùi đi một ngày, và các hàm như WEEKDAY sẽ hoạt động sai. Vì vậy, lịch nội bộ của Excel bị lệch đúng một ngày cho tất cả các ngày trước 1 tháng 3 năm 1900.
Nếu bạn kiểm tra thứ trong tuần của ngày 1 tháng 1 năm 1900, hàm WEEKDAY của Excel trả về 1 (Chủ Nhật), dù thực tế đó là một ngày Thứ Hai.
Microsoft chính thức tuyên bố rằng “nhược điểm của việc sửa lỗi lớn hơn ưu điểm”, để lại “bóng ma” năm 1900 trong mã nguồn mãi mãi.
Sự trớ trêu lớn: Excel từng là độc quyền của Apple
Nghe có vẻ khó tin, nhưng Excel 1.0 thực sự xuất hiện trên Mac OS tròn hai năm trước khi có phiên bản cho Windows. Cả Excel 1.0 và Windows 1.01 đều ra mắt năm 1985, nhưng Windows 1.01 không đủ mạnh để chạy giao diện đồ họa phức tạp của Excel. Do đó, mãi đến khi Windows 2.0 ra mắt năm 1987, Excel mới có mặt trên nền tảng này. Việc ra mắt sớm trên Mac thực sự đã giúp Apple có chỗ đứng trong thế giới doanh nghiệp, tạo nên một khoảnh khắc lịch sử hiếm có: phần mềm hàng đầu của Microsoft lại độc quyền trên phần cứng của đối thủ lớn nhất họ.
Thế giới bí mật: Những trò chơi ẩn giấu trong các ô của bạn
Trước khi các tiêu chuẩn bảo mật được siết chặt vào những năm 2000, các nhà phát triển Excel thường giấu các “Easter egg” (tính năng bí mật) trong phần mềm. Excel 97 chứa một trình mô phỏng bay đầy đủ chức năng, được kích hoạt bằng một tổ hợp phím bí mật. Đến Excel 2000, điều này phát triển thành “Dev Hunter”, một trò chơi chiến đấu xe 3D với khả năng bắn đạn. Ngày nay, các nguyên tắc Trustworthy Computing (Tính toán Đáng tin cậy) của Microsoft đã ngăn cản những tính năng “thừa” như vậy. Dù vậy, các Easter egg này vẫn là một minh chứng cho thời kỳ mà các nhà phát triển coi phần mềm doanh nghiệp như một sân chơi kỹ thuật số đầy sáng tạo.
Chiếc lồng kỹ thuật số: Logic nhị phân đằng sau giới hạn hàng
Hầu hết phần mềm có thể mở rộng theo nhu cầu, nhưng Excel lại tồn tại trong một khuôn khổ cứng nhắc và bất di bất dịch. Bạn bị giới hạn chính xác ở 1.048.576 hàng và 16.384 cột – những con số được quyết định bởi logic nhị phân cốt lõi trong cấu trúc phần mềm.
Những giới hạn này đóng vai trò như một “lưới an toàn” được lập trình cứng, đảm bảo lưới ô luôn ổn định trên mọi máy tính. Nó cứng nhắc đến mức nếu bạn cố dán một danh sách dài hơn chỉ một hàng, Excel sẽ không “nới rộng” ra mà đơn giản là cắt bớt phần dữ liệu thừa. Đặc điểm kỳ lạ này từng gây ra một thảm họa nổi tiếng trong đại dịch năm 2020, khi chính phủ Anh bỏ sót 16.000 ca mắc COVID-19 vì dữ liệu của họ vượt quá giới hạn của một định dạng file cũ. Ngay cả với các tập đoàn lớn, nguyên tắc nhị phân của Excel vẫn là tuyệt đối.
Từ cấm kỵ: Cái tên bạn không bao giờ được dùng
Excel có một danh sách từ cấm nghiêm ngặt, có thể khiến ngay cả người dùng chuyên nghiệp cũng bối rối. Nếu bạn cố đặt tên cho một sheet là “History” (bằng bất kỳ chữ hoa chữ thường nào), phần mềm sẽ từ chối ngay lập tức.
Đây không phải lỗi, mà là một hạn chế về cấu trúc đã được lập trình cứng. Từ “History” là một từ khóa nội bộ được tính năng “Theo dõi Thay đổi” (Track Changes) cũ sử dụng để lưu trữ nhật ký ẩn trong một file được chia sẻ. Dù bạn có thể đặt tên sheet là “History1” hay “My_History”, từ đơn này vẫn bị cấm để ngăn phần mềm nhầm lẫn dữ liệu của bạn với hệ thống nội bộ của nó. Đó là khoảnh khắc hiếm hoi khi quyền kiểm soát của bạn bị phần mềm tước bỏ vì lý do tự bảo vệ, chứng tỏ có những góc trong bảng tính mà bạn đơn giản là không được phép đặt chân vào.
Thể thao bàn phím: Sự trỗi dậy của Excel chuyên nghiệp
Microsoft Excel không chỉ dành cho kế toán — nó còn là một môn thể thao điện tử chuyên nghiệp đầy tính cạnh tranh! Hàng năm, tại Giải vô địch Excel Thế giới của Microsoft, các thí sinh thi đấu theo thể thức loại trực tiếp để giải các bài toán logic phức tạp dưới áp lực thời gian khổng lồ. Chỉ sử dụng phím tắt và công thức nâng cao, họ phải vượt qua các “cấp độ” thử thách về mô hình toán học và xử lý dữ liệu, trong khi đồng hồ đếm ngược và bình luận viên trực tiếp theo dõi từng thao tác.
Diarmuid Early đã đăng quang Nhà vô địch Thế giới năm 2025, trong khi Pieter Pienaar từ Đại học Pretoria giành ngôi vị cao nhất ở hạng mục Sinh viên. Với áo thi đấu chuyên nghiệp và khán giả trực tiếp, sự kiện này chứng minh rằng với đủ kỹ năng, một bảng tính có thể trở thành một trải nghiệm đầy kịch tính, kết nối một cộng đồng tài năng toàn cầu.
Cỗ máy tối thượng: Excel có tính “Turing hoàn chỉnh”
Có lẽ sự thật thú vị nhất là Excel có tính “Turing hoàn chỉnh” (Turing complete). Đây là một thuật ngữ khoa học máy tính, có nghĩa về mặt lý thuyết, Excel có thể giải quyết bất kỳ vấn đề tính toán nào mà một ngôn ngữ lập trình chuyên nghiệp có thể làm được.
Kể từ khi hàm LAMBDA ra đời, người dùng đã dùng Excel để xây dựng các phiên bản hoàn chỉnh của game cổ điển thập niên 80, mạng nơ-ron nhân tạo, và thậm chí một CPU 16-bit có thể hoạt động (xem video bên dưới). Điều này nâng Excel từ một công cụ tính toán đơn thuần lên thành một cỗ máy tính vạn năng. Với đủ bộ nhớ và thời gian, bạn có thể dùng một bảng tính để xây dựng một phiên bản Windows hoàn chỉnh, hoặc thậm chí một bản mô phỏng của chính Excel.
Chúng ta thường xem lưới ô Excel là điều hiển nhiên, nhưng những sự thật trên cho thấy nó chứa đầy những bí mật và điều bất ngờ được lập trình sẵn. Từ chiếc “lồng” nhị phân của giới hạn hàng cho đến bản chất bí mật là một công cụ lập trình game, phần mềm này chỉ bị giới hạn bởi trí tưởng tượng của bạn. Hãy thử thoát khỏi lối mòn và xây dựng một thứ gì đó độc đáo trong trang tính tiếp theo của mình. Bạn có thể sẽ khám phá ra rằng lưới ô đó mạnh mẽ hơn bạn từng nghĩ.
Tags: Excel facts, spreadsheet secrets, Turing completeness
